AI & DE MUZIEKINDUSTRIE: DE STRIJD GAAT NU OVER CONTROLE, RECHTEN EN GELD

In slechts drie weken tijd is de relatie tussen AI en de muziekindustrie opnieuw flink veranderd. Labels en artiesten vechten nog steeds rechtszaken uit met AI-bedrijven, maar tegelijkertijd sluiten grote muziekbedrijven deals met diezelfde technologiebedrijven.

De discussie gaat daardoor steeds minder over de vraag óf AI onderdeel wordt van de muziekindustrie. Dat is het al.

De nieuwe vragen zijn: wie geeft toestemming, wie houdt de controle en wie verdient eraan?

VAN AI BESTRIJDEN NAAR AI LICENSEREN

Een van de belangrijkste ontwikkelingen kwam van Believe en TuneCore. Zij kondigden op 8 september een wereldwijde samenwerking met Suno aan. Artiesten en labels kunnen vrijwillig deelnemen aan nieuwe gelicentieerde AI-producten en moeten volgens Believe worden gecompenseerd wanneer hun muziek daarin wordt gebruikt.

Dat is opvallend, omdat Believe eerder nog muziek blokkeerde die met Suno's ongelicentieerde modellen was gemaakt. Nu werkt het bedrijf mee aan een gelicentieerd alternatief.

Een dag later lanceerde Suno zijn nieuwe generatie modellen, ontwikkeld binnen zijn groeiende samenwerking met de muziekindustrie.

De scheidslijn wordt daarmee steeds duidelijker: de industrie keert zich niet simpelweg tegen AI. Ze keert zich vooral tegen AI die zonder toestemming muziek gebruikt.

Dat sluit aan bij de officiële positie van IFPI. De organisatie stelt dat AI-bedrijven toestemming van rechthebbenden moeten krijgen en dat vrijwillige licenties de basis moeten vormen voor samenwerking tussen de muziek- en AI-sector.

AI KAN EEN NIEUW VERDIENMODEL WORDEN

Ook Universal Music Group beweegt in die richting. UMG kondigde deze maand een samenwerking met ElevenLabs aan voor een nieuw AI-platform waarop fans met toestemming van deelnemende artiesten nieuwe versies, remixes en andere creaties rond bestaande muziek kunnen maken.

Dat introduceert een interessant economisch model.

Bij streaming ontstaat waarde wanneer iemand luistert:

stream → royalty

Bij generatieve AI kan waarde al ontstaan wanneer iemand iets creëert met het werk van een artiest:

AI-creatie → vergoeding → nieuwe muziek → mogelijk opnieuw inkomsten uit consumptie

Hoeveel artiesten uiteindelijk aan zulke modellen verdienen, blijft voorlopig de grote vraag. Veel financiële voorwaarden van deze deals zijn niet openbaar.

Voor artiesten is "licensed AI" daarom niet automatisch goed nieuws. Ze moeten vooral vragen: welke rechten geef ik weg, waarvoor, hoe lang en wat krijg ik ervoor terug?

DE GRENS TUSSEN AI-GENERATED EN AI-ASSISTED WORDT BELANGRIJK

Tegelijkertijd ontstaan duidelijke regels rond wat eigenlijk als AI-muziek geldt.

De Australische organisatie ARIA heeft volledig AI-generated tracks uitgesloten van de officiële hitlijsten. AI-assisted muziek blijft wel toegestaan wanneer het werk substantieel door mensen is gemaakt. De nieuwe regels gingen eind augustus in.

ARIA volgt daarmee principes van IFPI, dat internationaal onderscheid maakt tussen AI-Generated en AI-Assisted muziek. Bij AI-Generated komt het grootste deel van de creatieve opname van generatieve AI. Bij AI-Assisted blijft de menselijke maker centraal staan en ondersteunt AI delen van het proces.

Dat verschil wordt steeds belangrijker.

De relevante vraag voor een artiest wordt straks niet meer:

"Heb je AI gebruikt?"

maar:

"Wat heeft AI precies gedaan?"

AI WORDT ONDERDEEL VAN DE MUZIEKINFRASTRUCTUUR

De hoeveelheid AI-muziek maakt die transparantie noodzakelijk.

Volgens cijfers die IFPI in juli publiceerde, meldde Deezer dat 44 procent van alle nieuwe muziek die het ontving AI-generated was. Apple Music meldde dat meer dan een derde van zijn uploads volledig AI was.

Daarom werkt de industrie aan labels en metadata waarmee platforms onderscheid kunnen maken tussen menselijke, AI-assisted en volledig gegenereerde muziek.

IFPI, RIAA, A2IM, WIN, IMPALA, de Grammys en SAG-AFTRA steunen inmiddels gezamenlijk een systeem voor AI-labeling. Het doel is dat streamingdiensten en andere partijen uiteindelijk dezelfde definities gebruiken.

Voor artiesten betekent dit iets praktisch: leg vast hoe je muziek maakt.

Welke AI-tool gebruikte je? Wat genereerde die tool? Welke vocals, instrumenten en teksten maakte je zelf? Welke rechten heb je op de gebruikte input?

Creative provenance kan daardoor net zo belangrijk worden als traditionele muziekmetadata.

DE RECHTSZAKEN GAAN NIET ALLEEN MEER OVER COPYRIGHT

Ondertussen blijft Suno verwikkeld in verschillende juridische conflicten.

Een van de interessantste recente zaken komt van artiesten waaronder Jason Isbell en David Lowery. Zij richten zich niet alleen op auteursrecht, maar ook op de mogelijkheid om via AI herkenbare kenmerken van artiesten na te bootsen.

Daarmee ontstaat een nieuwe rechtenvraag.

Een master heeft rechten.

Een compositie heeft rechten.

Maar ook de identiteit van een artiest heeft waarde.

Stem, naam, likeness en persona kunnen daardoor steeds belangrijkere onderdelen worden van AI-contracten.

De Canadese rechtenorganisatie SOCAN richt zich ondertussen op een ander probleem: de output van generatieve AI. SOCAN stelt dat bepaalde door Suno gegenereerde werken beschermde composities reproduceren zonder toestemming.

De juridische discussie verschuift daardoor van één vraag naar een hele reeks vragen:

Waarmee werd het model getraind? Wat genereert het? Op wie lijkt het? Welke compositie herken je? En wie gaf toestemming?

AI HOEFT DE ARTIEST NIET TE VERVANGEN

Niet iedere technologische ontwikkeling draait om volledig gegenereerde songs.

Roland kiest met Melody Flip bewust voor AI als hulpmiddel. De technologie genereert bijvoorbeeld melodieën, akkoorden, baspartijen en drums die producers vervolgens zelf verder kunnen bewerken.

Dat past bij de richting die de industrie lijkt te kiezen: AI mag de creatieve mogelijkheden van een artiest vergroten, zolang de menselijke maker centraal blijft staan.

Die visie sluit ook aan bij de regels van IFPI. De organisatie zegt expliciet dat goed gelicentieerde AI nieuwe creatieve mogelijkheden kan bieden, terwijl officiële charts menselijke creativiteit moeten blijven vertegenwoordigen.

WAT BETEKENT DIT VOOR ARTIESTEN?

De afgelopen weken laten vooral zien dat artiesten AI niet langer alleen als creatieve technologie moeten bekijken.

AI wordt ook een rechten- en businessvraagstuk.

Artiesten moeten weten of hun master of compositie voor AI-training mag worden gebruikt. Ze moeten nadenken over toestemming voor voice cloning, remixes, likeness en andere generatieve toepassingen. En wanneer een AI-bedrijf geld verdient met hun werk, moeten ze weten welk deel daarvan naar hen terugvloeit.

Dat geldt extra voor independent artiesten. Grote labels hebben juridische en licensingteams om deze nieuwe rechten te onderhandelen. Independent artiesten hebben die infrastructuur vaak niet.

DE STRIJD GAAT NU OVER CONTROLE

De muziekindustrie probeert AI niet meer simpelweg tegen te houden.

Ze probeert AI te classificeren, licenseren en monetiseren.

Labels bouwen gelicentieerde AI-ecosystemen. Techbedrijven bouwen modellen. Streamingdiensten en industrieorganisaties bouwen metadata en classificaties. Rechtenorganisaties testen bij de rechter waar de grenzen liggen.

Voor artiesten is daarom één vraag belangrijker dan ooit:

Wie bepaalt onder welke voorwaarden jouw muziek, stem, identiteit en creativiteit onderdeel worden van de AI-economie?

De artiest die daar zelf geen antwoord op formuleert, loopt het risico dat iemand anders dat voor hem of haar doet.